Begin maart 2014 vond ik op de site van Het Parool een filmpje** waarin de burgemeester Eberhart van der Laan van Amsterdam voor zijn ambtswoning uitgeprocedeerde asielzoekers uit de Havenstraat te woord stond op een ‘geagiteerde’, schreef de krant, maar wat mij betreft agressieve en arrogante manier.

Hij veronderstelde dat de asielzoekers ‘alleen maar uit waren op een permanente verblijfsvergunning’, verschool zich achter de nationale wetgeving en beschuldigde de Nederlandse begeleiders van ‘politiek’  – alsof het een scheldwoord betreft dat alleen aan politici (als hijzelf) is voorbehouden – en van ‘activisme;
en dat laatste, zei hij, zou hij bevechten.
Democraat als hij is.
Referenties aan uitspraken van het Europees Hof negeerde hij, de mogelijkheid van een humaner beleid leek niet eens in hem op te komen.
Democraat als hij is.

Wat is er gebeurd dat een voormalig advocaat als leider van een stadsbevolking die van oudsher bekendstaat om haar tolerantie en vrijheidsdrang, die bevolking als geheel en een specifiek deel in het bijzonder (namelijk de vluchtelingen) openlijk ondergeschikt acht aan een breed aangevochten nationale wetgeving?

Ik ontmoette Van der Laan toen hij De uitverkorene van Fayza Oum’Hamed in het Lloyd presenteerde met de belofte voor vrouwen als Fayza in te staan…

Hoe kan het dat wij onszelf als natie ‘geciviliseerd’ noemen als we vervuilende en zelfs moordende maar Néderlandse multinationals geen belasting laten betalen,

terwijl we asielzoekers, onder wie pervers uitgeleverde kinderen en vrouwen, niet zelf afslachten maar door niet-verkozen burgemeesters aan de zogenaamde herkomstlanden ‘of een buurland’ uitleveren –
waarna het economische risicopostje van de begroting geschrapt en voor altijd tot een nul gereduceerd kan worden: dubbele winst.
Leve het neoliberale mensbeeld, dat in de vluchteling berekeningen en in de lijkwade diepe zakken veronderstelt: we zullen ze daarboven eens een poepje laten ruiken als het erom gaat wat je wel of niet mee de dood in kunt nemen: om te beginnen zo’n asielzoeker niet. Leve Van der Laan!
En even terzijde: hoe ver ligt dit mensbeeld van het koloniale af?

Dat het oprukkende neoliberalisme zijn fraaie reputatie niet aan zichzelf heeft te danken, mag duidelijk zijn: populistische profeten in politiek en media – Fortuyn en Van Nieuwkerk  (ook (ooit) PvdA) om een ‘man en een paard’ te noemen – vegen straten nog dagelijks schoon. Het volk wil het zo, het stemt graag op doden, dus kan het volk het krijgen.
Zelfs als dat volk een meerderheid blijkt: twee derde van de Nederlanders ging in 2014 niet naar de Europese stembus – maar volgens Pechtold koos ‘ons land’ massaal voor Europa. Het NOS-Journaal papegaait van hetzelfde overheidsgeld en inderdaad, meneer Franke: de kwaliteitspers is op een enkel onafhankelijk weekblad na ook allang verkwanseld.
Dovemansoren, blindemansogen en rijkeluisgeld.

De politiek heeft de staat omgetoverd tot een bedrijf. Nee, geen staatsbedrijf maar een gewone business met een gewoon management – zoiets als de VOC –

dat net zo handig pleepapier verkoopt als bezuinigingen, aandelen overheid, rechtsongelijkheid of een faillissement. En dat de leden en medewerkers na vier of acht jaar ‘hongerloon’ voorziet van zelf aangelegde sluiproutes naar en aftrekposten binnen een multinational naar keuze.
Het begrip ‘vrijgesteld’ werd een anachronisme, en het begrip ‘gemeenschapsgeld’ is wegbezuinigd ten gunste van ‘subsidies’ die een regering ten eigen bate af kunt schaffen. Want van idealen kun je, net als van moraal, niet vreten en al helemaal niets kopen.

Of we (nog) zo blij moeten zijn met de vrije natiestaat waarin we menen te leven, is meer dan ooit een discussiepunt willen we erger voorkomen.
‘Beter ten hele gekeerd dan ten Halbe gedwaald’ luidt een wijs Nederlands gezegde – was het niet marketeer Zijlstra die pars pro toto schaamteloos verklaarde dat hij als staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van die zaken beter geen verstand had omdat hij dan ongehinderd door enige kennis kon bezuinigen?

Het alternatief?
De EU, op dezelfde economisch/kapitalistische en dus neoliberale fundamenten gebaseerd, voorkomt hierin niets. Die laat de asielzoekers volgens zo mogelijk nog anoniemere wetten ‘streng maar rechtvaardig verdrinken‘ (Karel Smouter in De Groene).

Ik heb gestemd, braaf een vakje gevuld van een politieke partij die hier links heet maar in Brussel of Straatsburg door coalities met conservatievere partijen elders in Europa bruin verkleurt. Ik heb gestemd op een man of vrouw die zogenaamd voor het algemeen belang opkomt maar in werkelijkheid nooit meer poen op tafel kan leggen dan de lobbyist van een multinational – en dat ook niet wil want er is nog een toekomst: die van hem- of haarzelf, welteverstaan; in de politiek of in het bedrijfsleven.
‘Meine D-Mark und Herren,’ profeteerde Helmut Kohl over de hereniging van de Duitslanden – en over de EU. Per ongeluk (en verdoezeld) en alvast over zijn graf heen.

Dus heb ik gestemd, maar ik stem niet meer op politiek maar op het bedrijfsleven. En in feite net zo schaamteloos als de gekozenen dat bedrijfsleven voorstaan onder het mom of inmiddels onder de leugen van politiek.
Ik wéét het, en toch doe ik mee.

Wat kan ik doen om dit tij te keren? Help!

‘Een volk dat in leugens opgevoed en daarmee gevoerd wordt, is niet in staat volwassen te zijn en verantwoordelijkheid te nemen,’ zei Jelena Bonner, Sacharovs vrouw. En zij kon het weten, verdomme.
Maar wat is hier een vloek nog? Het werkelijke slachtoffer, de wil tot verandering, geldt nog slechts mijn verlangen. Die wil vereist echter het vermogen om ‘verantwoordelijkheid’ te nemen. Ook al zo’n anachronisme.

In Die Schutzbefohlenen van Elfriede Jelinek spelen twintig uitgeprocedeerde asielzoekers uit de Havenstraat – een eufemisme: ze zijn daar inmiddels met burgemeester Van der Laans instemming uitgezet – mee.
Ook op dat toneel.

Of moet ik zeggen: alleen op dat toneel?
Is dát ondanks Halbe en Teeven nog een vluchtweg?
Ik kan er donderdagavond meer over vertellen.
Ook al te laat.
https://www.youtube.com/watch?v=3GNtyCLs8EE

* dit schreef ik in 2014, en ik moet tot mijn schaamte erkennen dat we inmiddels (2025) nog dieper gezonken zijn
** de link naar dit filmpje bestaat niet meer; als je het wil zien, mail me: dan stuur ik het toe.